ºðºì²Ü, 2018:
Description ﬕ Author:
right:
Q.
Yes,
Mal:
AtiaSeb:
astia admin
each
շ:
րջ:
It includes 92 kindergartens
© UNI:
CEF /
Ar:
me:
ni:
a2018 /
Os:
i:
pova:
Republic of Armenia
Ministry of Justice
Be careful, they are children
guide for children
on data protection
for children and everyone
RA MINISTRY OF JUSTICE
PERSONAL DATA PROTECTION AGENCY
YEREVAN, 2018
1:
This guide was compiled in 2018 by UNICEF
Children's Fund) implemented with the support of ‹‹ Multi-sectoral
Strengthening the national platform to end violence against children
to put into action planning, implementation and "evaluation"
within the framework of the program implemented by "Legal Education"
Rehabilitation Program Implementation Center ”SNCO.
The views expressed are not necessarily those of UNICEF
views և policy.
Authors:
Gheorg Hayrapetyan
Personal data of the RA Ministry of Justice
Head of the Defense Agency
Mkrtich Khachatryan
Personal data of the RA Ministry of Justice
Defense agency expert
Proofreading and printing:
Anahit Khachatryan
"Implementation of legal education and rehabilitation programs
Center "SNCO Leading Specialist
Samvel Abrahamyan
"Implementation of legal education and rehabilitation programs
Center ”SNCO Chief Specialist
Responsible:
Gayane Hovakimyan
"Implementation of legal education and rehabilitation programs
Center ”SNCO on the implementation of rehabilitation programs
Deputy Director, Secretary of the Juvenile Justice Council
"Legal education և rehabilitation
Program Implementation Center "SNCO
c. Yerjan, Movses Khorenatsi 162a
Tel. +37410 574 406:
Email: info@lawinstitute.am:
2:
Content:
Preface ................................................. .................................................. ...................... 4:
Personal data protection
Basic concepts ................................................ .................................. 7:
Types of personal data ............................................... ............................ 16:
Principles of personal data processing .............................................. ...... 24:
Tests ................................................. .................................................. ........................ 31:
3:
Preface:
The right to protection of personal data is a basic human right
is one of the rights. After all, everyone should have the opportunity
to protect the data about him, not to allow him, his life, his
daily and any information related to it will be used illegally
way and bother him.
It is not accidental that this is enshrined in the Constitution of Armenia
In order to objectify the right, in 2015 “Personal
The Law on Data Protection, defining the rules
which must be maintained when dealing with human data.
On the basis of the law, in 2015, the RA Ministry of Justice was re-established
Ministry of Personal Data Protection
an agency that aims to make people personal
data protection.
The first activity of the agency
Over the years, it became clear that:
personal data protection
is one of the most important issues in the field
protection of children's personal data.
Children:
Private:
Data protection has its own
feature. The thing is
children because of their young age when they are still physically
and on the way of intellectual development, formation of legal consciousness,
can:
are:
completely
not realize
themselves
Private:
Data:
the importance of protection or realize but fail to properly
way:
to carry out:
themselves
right:
protection.
Therefore,
children, in contrast to adults, additional support and
more:
a lot
Defense:
need:
have
themselves
rights:
in the matter of defense.
Also, the agency encountered many cases of children
Private:
data:
Agency:
unnecessary
published:
endangered
were:
consulting
4:
As a result,
decision:
first
Children:
on the publication of personal data 1, then also published
more:
complete:
Guide:
Children:
Private:
Data:
About protection 2: The guide was personal to the children
Data:
Defense:
principles,
Private:
Data:
protection of children's rights և data processors
Responsibilities:
legislative
and
responsibility
settings:
mainly
presents
using:
was
also
legal terminology.
Developed by the Personal Data Protection Agency
The guide is intended to supplement the previous one developed by the Agency
A guide to more practical tips for children's personal data
Introduce protection rules in a more accessible way,
with illustrative examples, tests and problems and not only
Parents of children, employees of specialized institutions and institutions engaged in child care or education, but also:
just the kids. Although this guide
developed and published by children
personal data protection
following the previous guide on
but it, by the logic of its structure and content, precedes the latter, as it gives
Basic knowledge of personal data protection, clear no
in legal language, teaches to orient what personal data is,
what types are there and how to deal with them. Hence the advice
We will first get acquainted with this guide, then, more legal knowledge
If necessary, study the children as well
Priority of the Agency for the protection of personal data
Guide, then also "On Personal Data Protection" of the Republic of Armenia
the law.
1:
The advisory decision is available at www.moj.am of the RA Ministry of Justice
on the website of the "Library" section of the "Personal Data Protection Agency
Decisions "subsection.
2:
The guide is available on the website of the RA Ministry of Justice www.moj.am,
"Decisions of the Personal Data Protection Agency" section of the "Library" section
subsection:
5:
The guide has been developed in such a way and also for the purpose that it can
serve
as:
Educational:
manual:
to children
themselves
Private:
Introduce the right to data protection, personal data
to draw attention to themselves as well
to teach data protection on their own.
Guide:
Data:
developed
is:
Defense:
Private:
legislation,
Training provided by the Personal Data Protection Agency
materials as well as personal data
Defense:
right:
on:
Based on scientific and practical comments
on:
Children:
Private:
features
Data:
what
protection
due to:
is:
has
his:
Children:
status, but the basic concepts of data processing
The principles and rules are the same. So, let's start with personal introduction
the right to data protection.
6:
Basic privacy
concepts:
Guide:
this:
in the section:
Defense:
in the field:
We will present
applicable:
Private:
main:
Data:
concepts,
We will present how to decide this or that information
is it personal information or not? Figuratively speaking, this section is personal
is an explanatory dictionary of data protection rights.
Thus, in the preface many times
we mentioned
Private:
about the data. but in:
finally
What?
is:
Private:
data, what information is considered?
Personal information:
Private:
data:
understandThe statement is personal
data - any information about an individual that is weak
give
or:
can:
identify:
is:
person:
weak
to give
direct:
identity:
or:
(for example:
indirectly
name
way:
last name
ID card, phone number, photo, residential address,
age և etc.).
Thus, personal information is information that relates to the physical
to the person: You can meet in the field of personal data protection
as well as other expressions, such as that personal information is personal
or:
the individual
or:
Defense:
the citizen
right:
has
or:
that:
Private:
each
one:
Data:
This:
all
The expressions refer to a person, that is, to a person
data that is considered personal.
how
seen
is:
Private:
Data:
from the concept:
Private:
the data can be such that it allows directly
identify the person. for example, a photo of a person. So if you have
a photo of a person in a room with other people then
without any additional data, only with the photo you can:
find and recognize the person in the photo in the room. So,
7:
A person's photo is personal information. Let's not forget to know the person,
The most common information to get acquainted with him is a person's name and
Surname:
Personal information can be:
he is what they can afford
indirectly
identify:
to man. In this case personal
the data will need to be combined
with other information as well.
For example, if you take someone
mobile:
phone number:
or:
see car number plate then
that
yet:
enough
no
be
that:
immediately understand who they are
belongs to:
them.
necessary:
There will be other information as well.
for example, a person's first name, last name, residential address, etc. It's like that
treated by the Traffic Police when placed on the streets
detects violations with cameras. After all, Road?
The police have only a video camera or a speedometer
the number shown in the device photo, then that number
combination:
is:
car:
brand:
with:
and
finds:
that
car:
the owner to be fined for the violation. This:
In this case, the number provided to the person was the data that allowed
indirectly, by combining with other data, to find and identify
to the car owner. So, the number plate given to the person
is personal data.
: Do you remember the personal information about the person?
This means the car number or cell phone
phone numbers that have not yet been provided to anyone but are set
at the traffic police or at a mobile operator, still
are not personal data. They become personal data when:
are given to a person and begin to treat that person.
: The person to whom the personal data relates is called the data
subject:
8:
Data:
subject
The phrase:
more
often
meeting
is:
In the Law on Personal Data Protection, as well as other
in laws and other legal acts. In any case, remember the data
The subject is the person to whom the personal data refers. this:
We can also use the phrase in this guide.
In this context it should be borne in mind that the child is personal
The data subject is the child, not the parent or the legal entity
the representative, regardless of the age of the child, regardless of physical and
regardless of mental development and legal awareness
level: Moreover, it should be taken into account that even though he is a child
is considered a person under the age of eighteen (in case of reaching the age of 18)
the person ceases to be a child և becomes a parent
care), however, in the area of ​personal data protection16
year old child personal data protection
exercises his / her rights personally defined by and
can make his own personal data completely
Development decisions. Therefore, in this guide saying:
Children, we mean people under the age of sixteen.
Անձնական One of the most common terms is the processing of personal data.
the concept of which is as follows, regardless of the form of implementation and
(including automated, with or without any technical means)
any related action or group of actions
to collect personal data or
to fix, or to enter, or
to coordinate or organize
either to store or to use
or to transform, or to restore, or to transfer, or to correct
or to block or destroy or perform other actions
with:
Indeed, with personal data, many actions can be taken
to collect personal data, such as taking photos of people
via or transfer. for example, when a friend's phone number and name
share with another friend, or fix and save, for example, when:
9:
You enter the contact information of the new acquaintance and the name and surname
in the phone book
and
etc:
Private:
Data:
with:
implemented:
There are many actions, even in the concept they are not exhaustive
listed (and other actions mentioned), hence with personal data
All possible actions are described in one word
as a development. From now on the guide with personal data
many
actions:
one by one
to enumerate
instead
sometimes
We will use the phrase personal data processing.
Transactions with personal data (personal
data processing) can be done in different ways. for example, a friend
It is possible to transfer the phone number and name to another friend
via email or, for example, a Facebook message
by writing or speaking orally. You can also get acquainted
contact details and name and
Surname:
to register
and
save
in a notebook or phone book
or:
PC:
see:
are you
in:
Data:
how
processing:
The forms are also different.
Remember
Personal data:
with any
action is considered
Development - independent action
from the form of implementation.
It is important to note that:
Disclosure of personal data (including on social networks)
or the Internet or the media in general) to other persons
making it available, transferring it to other people or that data
Introduction is also considered personal data processing.
Բավական In the field of personal data protection is quite common
meeting
Private:
data:
Developer:
The concept:
Already
We discussed what personal data is, what is considered personal
data processing and who is the subject of personal data. Private:
The concept of data processor is the latest in personal data
One of the important terms in the field of defense that we will discuss in this
in the guide.
10:
The concept:
the following:
is.
Private:
data:
Developer: State
governing or local self-government body, state or
community
establishment
or:
organization,
Legal:
or:
an individual who organizes և (or) carries out a personal
data processing:
: Do you remember we mentioned at the beginning that a natural person should mean when he says?
to have a person. Personal data in the concept of a developer
It is also mentioned about legal entities (legal and:
physical person): Thus, legal entities are organizations. as a rule, private organizations. For example:
Limited Liability Companies (LLC), closed
Joint stock companies or open joint stock companies (CJSC or OJSC), non-governmental organizations (NGOs),
foundations, etc.
Thus, personal data processors can:
to be
all,
and
people
and
private:
organizations and state bodies (for example, ministries, government, etc.) and local self-government
bodies (municipalities and village administrations). Personal data processor
The only criterion for being considered is the developer
should either implement or organize the processing of personal data.
Do you remember the processing of personal data with personal data?
is the action being performed. Therefore, a personal data processor
is considered to be the one who performs with human data
any action or organizes that action
implementation.
As you can see, personal data is not just a processor
The person processing the personal data, but also the organizer.
For example, it often happens for the purpose of conducting a social survey
They visit people's homes and take private ones for that purpose
Information: name, surname, passport data, family members
number, etc.
11:
In some cases, it is the social media organization
does it for himself, for his needs or analysis and
takes personal data according to its purpose
to achieve. In this case, the personal data processor is social
survey:
Implementer:
is,
which:
social:
survey:
for the purpose of:
processes personal data (collects personal data)
data, analysis, etc.).
In some cases, social
survey:
Implementer:
type:
that
does:
consists of:
other:
by the order of the organization - other
for the organization, and takes personal data no
or his other social survey
ordered:
organization:
to transfer. In this case
The processor of personal data is not the one who conducts the social survey, but
the organization that ordered the social survey. Social:
In this case, however, the organization ordering the request is not independent
collects personal data, but is considered personal data
developer, as it organizes their development.
Համար To find out who the personal data processor is, ask who it is
Defines the purpose and conditions of personal data processing,
for whom personal data is processed and who decides what
personal data and how it should be processed. such decisions
կայացնողն էլ հենց կոնկրետ դեպքում կհամարվի անձնական տվյալներ
մշակող, իսկ մշակողի անունից եւ մշակողի հանձնարարությամբ տվյալների
մշակում փաստացի կատարողը կհամարվի տվյալներ մշակողի լիազորված
անձ:
Վերոնշյալի համատեքստում պետք է նկատի ունենալ, որ երեխաների
անձնական տվյալներ մշակող է համարվում յուրաքանչյուրը, ով որեւէ կերպ
օգտագործում է երեխայի վերաբերյալ տեղեկությունները, այդ թվում՝
ուսումնական հաստատությունները՝ մանկապարտեզները, դպրոցները եւ
այլն: Անգամ ծնողները կհամարվեն տվյալներ մշակող, եթե իրենց
երեխաների անձնական տվյալներն օգտագործեն ոչ թե երեխայի անունից,
այլ իրենց համար, օրինակ, համացանցում իրենց էջերում երեխաների
լուսանկարը հրապարակելու դեպքում:
12
​Գործնական օրինակ.
Նկար 1
Նկար
1-ում
Անձնական
Մկրտիչ
տվյալների
Խաչատրյանն
է՝
պաշտպանության
գործակալության փորձագետը (ինչպես նշել
ենք նախաբանում՝ Անձնական տվյալների
պաշտպանության
գործակալությունն
այն
պետական մարմինն է, որն իրականացնում է
անձնական տվյալների պաշտպանությունը):
Այս նկարով պարզապես նպատակ ունենք
ծանոթացնել Մկրտիչի հետ: Այժմ արդեն
գիտեք, թե Մկրտիչի արտաքինը, այդ թվում՝
թե նա հագուստի ինչ ոճ ունի:
13
​Նկար 2
Նկար
2-ում
արդեն
երկու
անձ
է
պատկերված՝ Մկրտիչ Խաչատրյանը,
ինչպես նաեւ Անձնական տվյալների
պաշտպանության
գործակալության
պետը՝
Հայրապետյանը:
Գեւորգ
Ունենալով
նկար
1-ը՝
դժվար
չէ
միանգամից հասկանալ, թե նկար 2-ում
պատկերված
անձանցից
ո՞րն
է
Մկրտիչը, ճանաչել եւ նույնականացնել
նրան:
Հետեւաբար,
նկար
1-ը
հնարավորություն տվեց նկար 2-ում
միանգամից
նույնականացնել
Անձնական
տվյալների
պաշտպանության
գործակալության փորձագետին: Այսպես, նկար 1-ը պարունակում է անձնական
տվյալ, այն է՝ Մկրտիչ Խաչատրյանի պատկերը: Նմանապես, նկար 2-ը նույնպես
պարունակում է անձնական տվյալներ, այս անգամ ե´ւ Մկրտիչ Խաչատրյանինը,
ե´ւ Գեւորգ Հայրապետյանինը:
Նույն
նկարների
հասկացությանը:
օգնությամբ

Այսպես,
անդրադառնանք
նկար
1-ում
միայն
նաեւ
տվյալների
Մկրտիչ
սուբյեկտ
Խաչատրյանն
է
պատկերված, նկար 1-ը վերաբերում է միայն Մկրտիչ Խաչատրյանին, հետեւաբար
այս դեպքում տվյալների սուբյեկտը միայն նա է: Իսկ նկար 2-ը պատկերում է երկու
անձանց եւ վերաբերում է ինչպես Մկրտիչ Խաչատրյանին, այնպես էլ Գեւորգ
Հայրապետյանին: Ուստի, նկար 2-ի դեպքում տվյալների սուբյեկտները երկուսն
են՝ Մկրտիչ Խաչատրյանը և Գեւորգ Հայրապետյանը:
Քննարկենք նաև նկար 1-ը եւ նկար 2-ն այս ուղեցույցում ներառելու դեպքում կա՞
արդյոք անձնական տվյալների մշակում: Այսպես, այս ուղեցույցով նկար 1-ի եւ
նկար 2-ի միջոցով հրապարակվել են Մկրտիչ Խաչատրյանի եւ Գեւորգ
Հայրապետյանի պատկերները, բացի այդ, նրանց նկարներն օգտագործվել են
որպես օրինակներ: Քանի որ ինչպես անձնական տվյալների հրապարակումը,
այնպես
էլ
օգտագործումը
անձնական
տվյալների
հետ
իրականացվող
գործողություններ են, ապա այս դեպքում առկա է անձնական տվյալների մշակում.
Մկրտիչ Խաչատրյանի եւ Գեւորգ Հայրապետյանի նկարների հրապարակմամբ
նրանց անձնական տվյալները մշակվել են:
Եւ վերջում պարզենք, թե ով է մշակողը: Ինչպես նշեցինք նախաբանում, այս
ուղեցույցը
պատրաստել
է
Անձնական
14
տվյալների
պաշտպանության
​գործակալությունը: Գործակալությունն ուղեցույցը պատրաստել է օրենքով իրեն
տրված
լիազորությունների
շրջանակներում
անձնական
տվյալների
պաշտպանության նպատակն իրականացնելու համար: Նաեւ, Գործակալությունն
է որոշել, որ ուղեցույցի նպատակներին հասնելու համար (տվյալ դեպքում՝
անձնական տվյալների հասկացությունները օրինակներով ամրապնդելու համար)
անհրաժեշտ է ուղեցույցում ներառել մարդկանց պատկերով նկարներ եւ
նկարներում
պատկերված
անձանց
համաձայնությամբ
(համաձայնության
անհրաժեշտության մասին կխոսենք հաջորդիվ՝ ուղեցույցի 3-րդ բաժնում) հենց
Գործակալությունն է նկար 1-ը եւ նկար 2-ը հրապարակել ուղեցույցում: Տվյալ
դեպքում,
Անձնական
տվյալների
պաշտպանության
գործակալությունն
է
անձնական տվյալներ մշակողը՝ անկախ նրանից, թե ով է սրբագրել այս ուղեցույցը,
ով է իրականացրել ուղեցույցի ձեւավորումը կամ ով է տպագրել ուղեցույցը:
15
​Անձնական տվյալների տեսակները
Ուղեցույցի
այս
բաժնում,
կներկայացնենք
անձնական
տվյալների
տեսակները եւ կբացատրենք դրանք տարանջատելու իմաստը: Այո, տարբեր
անձնական տվյալներ են լինում. դրանք բաժանվում են տեսակների՝ ըստ այնպիսի
չափանիշների, որոնք ընդհանուր եւ բնորոշ են անձնական տվյալների մի խմբի
համար:
Այսպես, նախ ներկայացնենք անձնական կյանքի տվյալները. անձնական
կյանքի տվյալներ են մարդու անձնական
կյանքի,
ընտանեկան
կյանքի,
ֆիզիկական, ֆիզիոլոգիական, մտավոր, սոցիալական վիճակի վերաբերյալ
կամ նման այլ տեղեկությունները:
Ինչպես տեսնում եք, անձնական կյանքի
տվյալներն այնպիսի տեղեկություններ են,
որոնք կապված են մարդու առօրյայի, նրա
կյանքի
ընթացքի,
նրա
կյանքի
հանգամանքների եւ պայմանների հետ, մարդու
ընտանիքի, նրա ամուսնության հանգամանքների, կենցաղի եւ առհասարակ մարդու
անհատականության հետ:
Օրինակ՝ մարդու անձնական կյանքի վերաբերյալ տեղեկություններ են նրա
անձնական ապրումները, կարծիքները, ձեռքբերումները, նախասիրությունները,
սովորությունները, բնավորությունը, համակրանքները եւ հակակրանքները եւ
այլն:
Ինքնուրույն բովանդակություն ունի նաեւ ընտանեկան կյանքի վերաբերյալ
տեղեկությունը. օրինակ՝ ընտանեկան կյանքի վերաբերյալ տեղեկություններ են
երեխաների դաստիարակության մեթոդները, ընտանեկան հարաբերությունները,
ամուսնության հանգամանքները եւ ընտանեկան մթնոլորտը:
Անձնական
կյանքի
տվյալների
հասկացության
մեջ
նկարագրված
տեղեկություններից, թերեւս, ամենաանհասկանալին ֆիզիոլոգիական վիճակի
վերաբերյալ
տեղեկությունն
է:
Այս
տվյալները
կապված
են
մարդու
ֆիզիոլոգիական պահանջմունքների բավարարման հետ եւ վերաբերում են,
օրինակ, մարդու հանգստին, զվարճանքին, ժամանցին եւ այլն:
16
Անձնական կյանքի տվյալները մարդու մասին այնպիսի տեղեկություններ
​

են, որոնց մարդը սովորաբար չի ցանկանում հաղորդակից դարձնել
ուրիշներին: Դա մարդու կյանքի այն մասն է, որն, ի տարբերություն մարդու
հանրային կյանքի, անձեռնմխելի է շրջապատի համար: Բնականաբար,
անձնական կյանքի տվյալների հրապարակումը կամ տարածումն այլոց,
օրինակ՝ հարեւանների շրջանում, կարող է տհաճ լինել մարդու համար,
առաջացնել անհարմարություն եւ անհանգստացնել նրան: Այդ է պատճառը,
որ անձնական կյանքի տվյալներն այնպիսի տեղեկություններ են, որոնք
հավակնում են լինել անձնական կյանքի գաղտնիք:
Այս համատեքստում պետք է նշել, որ երեխան ոչնչով չի զիջում
չափահասին. նա նույնպես ունի անձնական կյանք, ունի ապրումներ,
երազանքներ, ցանկություններ, վաղ տարիքից աստիճանաբար զարգացնում
է իր անհատականությունը եւ ունի իր անհատականության
պաշտպանության իրավունք: Ավելին,
անձնական տվյալներ մշակողները պետք է
ձեռնպահ մնան երեխայի անձնական
տվյալներն անհարկի մշակելու միջոցով
նրա անձնական կյանք ներխուժելուց, իսկ
երեխայի օրինական ներկայացուցիչները՝
ծնողները կամ խնամակալը, ինչպես նաեւ
երեխայի
համար
պատասխանատու
մարդիկ ու կառույցները, պետք է ավելի
բծախնդիր լինեն երեխայի անձնական տվյալների պաշտպանության
հարցում՝ երեխայի անհատականության ձեւավորման իրավունքը
չխեղաթյուրելու համար:
Անձնական տվյալների հաջորդ տեսակը կենսաչափական անձնական
տվյալներն են: Այս տվյալները նաեւ կոչվում են բիոմետրիկ:
Կենսաչափական անձնական տվյալներ են համարվում մարդու անձի ֆիզիկական,
ֆիզիոլոգիական եւ կենսաբանական առանձնահատկությունները բնութագրող
տեղեկությունները:
Նկատու՞մ եք՝ ֆիզիկական և ֆիզիոլոգիական բառերը հանդիպում են ե´ւ
անձնական
կյանքի
տվյալների
հասկացության
մեջ,
ե´ւ
կենսաչափական
անձնական տվյալների հասկացության մեջ: Սակայն, ավելի ուշադիր լինելու
17
​դեպքում պարզ կլինի, որ անձնական կյանքի տվյալներ են մարդու ֆիզիկական եւ
ֆիզիոլոգիական վիճակի վերաբերյալ տեղեկությունները, իսկ կենսաչափական են
մարդու ֆիզիկական եւ ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները բնութագրող
տեղեկությունները:
Կենսաչափական
անձնական
տվյալներն
ունեն
իրենց
առանձնահատկությունները. դրանք որպես կանոն՝
ա) շատ մոտ են մարդուն, եւ դրանք հնարավոր է ստանալ միայն մարդուց,
անհրաժեշտ է մարդու ֆիզիկական ներկայությունը.
բ) թույլ են տալիս անսխալական նույնականացնել մարդուն, քանի որ
ունիկալ են, վերաբերում են (պատկանում են) միայն մի մարդու եւ չեն
կրկնվում:
Այսպես, կենսաչափական անձնական տվյալներ են օրինակ մատնահետքը,
մարդու
աչքի
ցանցաթաղանթը,
լուսանկարը
(հավանաբար
լսել
եք
կենսաչափական (բիոմետրիկ) լուսանկարների մասին, որոնք պահանջում են
դեսպանատները՝ իրենց երկրների մուտքի վիզաներ տրամադրելու համար), ԴՆԹ
կոդը, ստորագրությունը, ձայնը եւ այլն: Կենսաչափական անձնական տվյալների
առանձնահատկությունները ցույց տալու ամենալավ օրինակը մատնահետքն է:
Նախ պարզենք առաջին չափանիշը՝ արդյոք հնարավո՞ր է ստանալ մարդու
մատնահետքը, եթե մարդն այն որեւէ տեղ չի թողել: Բնականաբար, անհնար է,
քանի որ դիտավորյալ կամ պատահաբար, սակայն անհրաժեշտ է, որ մարդն
անձամբ թողնի իր մատի դրոշմը: Եթե մարդը չթողնի իր մատնահետքը, ապա այլ
կերպ այլ աղբյուրից այն ստանալ հնարավոր չէ:
Այժմ անդրադառնանք երկրորդ չափանիշին. համահայտնի փաստ է, որ ամեն
մատնահետք
ունիկալ
է,
անկրկնելի:
Հայտնի
է,
որ
անգամ
միաբջիջ
երկվորյակների մոտ, որոնք արտաքնապես շատ նման են իրար եւ միեւնույն սեռի
են լինում, մատնահետքերը տարբեր են եւ չկրկնվող:
Իրենց առանձնահատկությունների պատճառով կենսաչափական անձնական տվյալները համարվում են զգայուն անձնական տվյալներ, քանի որ
դրանք մարդուն անսխալական նույնականացնելու հնարավորություն են
տալիս: Ուստի, այս տվյալներն առանձնահատուկ պաշտպանության կարիք
ունեն, եւ չպետք է օգտագործվեն, եթե առանց դրանց՝ այլ տվյալների
միջոցով, հնարավոր է հասնել անձնական տվյալների մշակման
նպատակին:
18
Հաշվի առնելով, որ երեխան չի կարող ինքնուրույն լիարժեք պաշտպանել իր
​

անձնական տվյալները եւ ամբողջությամբ գիտակցված որոշմամբ
թույլատրել կամ արգելել իր կենսաչափական տվյալների օգտագործումը՝
պետք է նշել, որ երեխայի կենսաչափական տվյալներին պետք է
առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել: Երեխայի կենսաչափական
տվյալները կարելի է օգտագործել, այդ թվում՝ հրապարակել միայն
բացառիկ դեպքերում, եթե այլ կերպ հնարավոր չէ հասնել սահմանված
նպատակին, ինչպես նաեւ, երբ կենսաչափական տվյալների մշակումն
անհրաժեշտ է երեխայի լավագույն շահի պաշտպանության համար
(երեխայի լավագույն շահի մասին կխոսենք հաջորդիվ՝ ուղեցույցի 3-րդ
բաժնում):
Անձնական տվյալների եւս մի տեսակ կա, որը կենսաչափականի հետ
մեկտեղ համարվում է զգայուն: Դրանք հատուկ կատեգորիայի անձնական
տվյալներն են:
Հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալները սպառիչ ցանկ ունեն: Այսպես,
հատուկ կատեգորիայի են համարվում մարդու
ռասայական,
ազգային պատկանելությանը կամ
էթնիկ ծագմանը,
քաղաքական հայացքներին,
կրոնական կամ փիլիսոփայական
համոզմունքներին,
արհեստակցական
միությանն
անդամակցությանը,
առողջական վիճակին,
սեռական
կյանքին
վերաբերող
տեղեկությունները:
Ուշադիր նայեք այս ցանկին. երբեւէ չե՞ք հանդիպել նման ձեւակերպման:
Հիշեցնենք. «Խտրականությունը, կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ
կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից,
աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից (...) արգելվում է»: Ըստ
էության, հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալների ցանկը վկայում է, որ այն
խտրականության արգելքի վերաբերյալ է: Այդ պատճառով է, որ հատուկ
կատեգորիայի անձնական տվյալները նույնպես համարվում են զգայուն տվյալներ:
Եթե որեւէ մեկը ցանկանում է մշակել հատուկ կատեգորիայի անձնական
տվյալներ, ապա բավականին ամուր հիմք եւ օրինական ու հիմնավոր
19
​նպատակ պետք է ունենա: Հակառակ դեպքում կարող է կասկած
առաջանալ, որ տվյալներն օգտագործվում են կամ կարող են օգտագործվել
խտրական վերաբերմունք դրսեւորելու համար:
Հաշվի
առնելով երեխայի առանձնահատկությունները եւ լրացուցիչ
պաշտպանություն անհրաժեշտությունը՝ չպետք է մշակվեն երեխայի
այնպիսի տվյալներ, որոնք կարող են խտրականությունների պատճառ
լինել: Ամենից հաճախ երեխաների նկատմամբ խտրականությունների առիթ
կարող են դառնալ հենց հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալները: Այդ
պատճառով էլ երեխայի հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալները
կենսաչափական տվյալների նմանությամբ պետք է մշակվեն միայն խիստ
անհրաժեշտ դեպքերում, երբ առկա է նման տվյալները մշակելու օրինական
հիմնավոր նպատակ, եւ հատուկ կատեգորիայի տվյալների մշակումն
անհրաժեշտ է երեխայի լավագույն շահի պաշտպանության համար:
Անձնական կյանքի տվյալները, կենսաչափական անձնական տվյալներն ու
հատուկ
կատեգորիայի
անձնական
տվյալներն
առանձնացված
են,
որովհետեւ ունեն առանձնահատկություններ, ունեն զգայունություն եւ
առանձնահատուկ ուշադրության կարիք: Սակայն մարդու վերաբերյալ այն
տեղեկությունները, որոնք չեն մտնում նշված տեսակներից որեւէ մեկի մեջ,
միեւնույն է, շարունակում են լինել անձնական տվյալներ, եւ դրանք
նույնպես պաշտպանելու կարիք կա:
Անձնական տվյալների հաջորդ տեսակը, որը ցանկանում ենք ներկայացնել, փոքր
ինչ տարօրինակ հատկություն ունի. այն իրականում ոչ թե անձնական տվյալի
տեսակ է, այլ անձնական տվյալների կարգավիճակ է (կամ ռեժիմ): Այդ տվյալները
կոչվում են հանրամատչելի անձնական տվյալներ. դրանց հասկացությունը
հետեւյալն է՝ տեղեկություններ, որոնք տվյալների սուբյեկտի համաձայնությամբ
կամ իր անձնական տվյալները հանրամատչելի դարձնելուն ուղղված գիտակցված
գործողությունների կատարմամբ մատչելի են դառնում որոշակի կամ անորոշ
շրջանակի անձանց համար, ինչպես նաև այն տեղեկությունները, որոնք օրենքով
նախատեսված են որպես հանրամատչելի տեղեկություններ.
Հիշու՞մ եք՝ տվյալների սուբյեկտն այն մարդն է, ում վերաբերում են
անձնական տվյալները:
Եւ այսպես, հանրամատչելի են այն անձնական տվյալները, որոնք կամ մարդն
ինքն է իր կամքով ինքնուրույն հասանելի դարձրել այլոց համար, կամ իր
համաձայնությամբ են դրանք դարձել ուրիշներին հասանելի: Առանց մարդու
20
​ցանկության՝ իր անձնական տվյալները կարող են հանրամատչելի դառնալ միայն
եթե այդպես սահմանվի որեւէ օրենքով:
Օրինակ, ժամանակին կային հեռախոսային տեղեկատուներ՝ հաստափոր գրքեր
էին, որոնցում ըստ ազգանունների նշված էին քաղաքի բնակիչները՝ քաղաքային
հեռախոսահամարների բաժանորդները, եւ կարելի էր այդ գրքով գտնել ծանոթին
կամ բարեկամին կամ ընկերոջը, տեսնել հեռախոսահամարը եւ զանգել: Մեր
օրերում նման գրքերը փոխարինվել են առցանց տեղեկատուներով, որտեղ
մարդկանց համաձայնությամբ ներառվում են նրանց հեռախոսահամարները, նաեւ
հասցեները եւ այլ անձնական տեղեկություններ: Նմանատիպ գրքային կամ
առցանց տեղեկատուներում ներառված անձնական տվյալները հասանելի են
ցանկացածին, ուստի դրանք հանրամատչելի անձնական տվյալներ են:
Պետք
է
նշել,
որ
հաշվի
առնելով
երեխաներին
պաշտպանելու
անհրաժեշտությունը, որպես կանոն օրենքներով չեն սահմանվում այնպիսի
հանրամատչելի աղբյուրներ, որտեղ բոլորի
համար
կլինեն
հասանելի
ձեւով
երեխաներին
ներկայացված
նույնականացնող
տվյալներ: Հետեւաբար, երեխաների անձնական տվյալները սովորաբար հանրամատչելի
են
դարձնում
մշակողները,
կամ
կամ
խնամակալները,
էլ
կամ
նրանց
նրանց
տվյալները
ծնողները,
երեխայի
համար
պատասխանատու մարդիկ ու կառույցները:
Հաճախ
էլ,
առանց
գիտակցելու,
իրենց
տվյալները հանրամատչելի են դարձնում հենց երեխաները:
Ստացվում է, որ ե՛ւ անձնական կյանքի տվյալները, ե՛ւ կենսաչափական
անձնական տվյալները, ե՛ւ հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալները ե՛ւ այլ
անձնական տվյալներ կարող են դառնալ հանրամատչելի: Օրինակ, եթե ծնողն իր
երեխայի առողջական վիճակի մասին տեղեկությունը, ասենք՝ ախտորոշումը,
տեղադրի սոցիալական ցանցի բաց խմբում՝ այլ օգտատեր ծնողներից երեխայի
հիվանդության վերաբերյալ խորհուրդ ստանալու համար, կստացվի, որ ծնողը
հանրամատչելի է դարձրել երեխայի հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալը:
Կամ եթե երեխայի դպրոցը կամ մանկապարտեզը երեխայի եւ նրա ընտանիքի
սոցիալական
վիճակի
վերաբերյալ
տեղեկություններ
հայտնեն
լրատվամիջոցներին, ապա հանրամատչելի կդարձնեն երեխայի անձնական կյանքի
տվյալները: Մեկ այլ օրինակ՝ եթե համացանցին հասանելիություն ունեցող
երեխան բոլորի համար բաց որեւէ հարթակում տեղադրի իր կենցաղի մասին
պատմող լուսանկարները, իր մտքերը, իր ապրումները, տեղեկություններ իր
21
​զգացմունքների մասին, ապա կստացվի, որ հանրամատչելի է դարձրել իր
անձնական կյանքի տվյալները:
Երեխաները դեռահաս տարիքում կարող են չգիտակցված, չկշռադատված
հրապարակումներ կատարել համացանցում, և արդեն չափահաս դառնալուց հետո
դրանք կարող են վնասել նրանց հեղինակությանը: Իրականում, հաճախ ծնողներն
են
չգիտակցելով
հրապարակում
երեխաների
վերաբերյալ
այնպիսի
տեղեկություններ, որոնք թեեւ առաջին հայացքից կարող են անվնաս թվալ,
սակայն դեռեւս համացանցում մնացած լինելով կարող են տարիներ հետո
երեխայի չափահաս դառնալուց հետո անգամ վնասել նրան (օրինակ, վերեւում մեր
ներկայացրած օրինակի դեպքում, երբ ծնողը հանրամատչելի է դարձնում իր
երեխայի առողջական վիճակի վերաբերյալ տվյալը):
Պետք է նկատի ունենալ, որ համացանցում հրապարակային դրված
անձնական տեղեկության տարածումն այլեւս փաստացի վերահսկել
հնարավոր չէ: Համացանցում,
մասնավորապես՝ սոցիալական
ցանցերում, մարդիկ իրենց մասին
բազմաթիվ տեղեկություններ են
տեղադրում: Սակայն, նման քանակի անձնական տվյալների տարածումը կարող է հատկապես
բացասական ազդեցություն ունենալ
երեխաների
համար:
Օրինակ, համացանցում երեխա
ժամանակ կատարած հրապարակումները
կարող
են
շատ
տարիներ անց հեշտությամբ հասանելի լինել գործատուին, արդեն մեծ
տարիքում ձեռք բերած ընկերներին եւ ծանոթներին, ինչու ոչ՝ նրա
երեխաներին եւ սկսեն անհանգստացնել մարդուն, միջամտել նրա
կյանքին եւ ստիպել վատ զգալ: Անգամ հնարավոր է, որ երեխա ժամանակ
հրապարակված անձնական զգայուն տեղեկությունը հետագայում
խտրական վերաբերմունքի, ասենք՝ աշխատանքի ընդունելը մերժելու
առիթ դառնա:
Համացանցում անձնական տվյալների պաշտպանության լավագույն եղանակը
զգուշավորություն ցուցաբերելն է. ծնողները, երեխայի անձնական տվյալներ
մշակողները պետք է միշտ ծանրութեթեւ անեն՝ արդյո՞ք հրապարակված
տվյալներով չեն վնասի երեխային տարիներ հետո: Նմանապես երեխաները, որոնք
22
​բավական մեծ են սոցիալական ցանցերից օգտվելու համար (այդ մասին կխոսենք
ուղեցույցի 3-րդ բաժնում) իրենք էլ պետք է գնահատեն՝ արդյո՞ք իրենց մասին այս
կամ այն տվյալը հրապարակելիս չեն վնասի իրենց տարիներ անց:
23
​Անձնական տվյալների մշակման սկզբունքները
Երեխաների անձնական տվյալների պաշտպանությունն իրականացվում է
անձնական տվյալների պաշտպանությանը բնորոշ մի քանի սկզբունքների եւ
երեխաների պաշտպանությանը բնորոշ մի սկզբունքի համակցության հիման վրա:
Անձնական տվյալների պաշտպանության իրականացման սկզբունքներից
մեկն օրինականության սկզբունքն է: Այս սկզբունքը պահանջում է, որ
անձնական տվյալները մշակվեն բացառապես օրինական եւ որոշակի
նպատակներով, ինչպես նաեւ առկա լինի տվյալների մշակման հիմք:
Ի՞նչ է սա նշանակում: Օրինական եւ որոշակի նպատակ ունենալու պահանջը
նշանակում է, որ երեխայի անձնական տվյալները չեն կարող օգտագործվել,
ասենք՝ հրապարակվել հենց այնպես, աննպատակ: Պարտադիր պետք է առկա
լինի
օրինական
(այսինքն՝
ոչ
հանցավոր,
ոչ
չարամիտ, օրենքներին համապատասխանող) եւ
որոշակի (այսինքն՝ հստակ ձեւակերպված, հասկանալի, ոչ անորոշ) նպատակ: Օրինակ, երեխային
դպրոց ընդունելը եւ նրա կրթությունն ապահովելը
հստակ եւ օրինական նպատակ է, որի շրջանակներում դպրոցը ստանում եւ մշակում է երեխայի
որոշակի անձնական տվյալներ (անուն, ազգանուն,
տարիք, հասցե եւ այլն):
Սակայն միայն օրինական եւ որոշակի նպատակի
առկայությունը
բավական
չէ,
որ
տվյալների
մշակումը համարվի օրինական: Անհրաժեշտ է նաեւ, որ նպատակի հետ մեկտեղ
միաժամանակ առկա լինի նաեւ տվյալները մշակելու հիմք: Անձնական տվյալներ
մշակելու հիմքերը 3-ն են՝
տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունը,
օրենքով նախատեսված լինելը,
տվյալը հանրամատչելի աղբյուրից ձեռք բերված լինելը:
Օրենքով նախատեսված լինելու հիմքը հազվադեպ է խնդիրներ առաջացնում,
որովհետեւ օրենքներով, որպես կանոն, նկարագրված են լինում տվյալներ
մշակելու պայմանները, տվյալներն օգտագործելու կարգը, տվյալներ մշակողի
պարտականությունները եւ տվյալների սուբյեկտի իրավունքները:
Եթե չեք հիշում, ով է համարվում տվյալների սուբյեկտ եւ ով է տվյալներ
մշակողը, ապա վերընթերցեք ուղեցույցի 1-ին բաժինը:
24
​Ինչպես նշվեց, անձնական տվյալների մշակումն օրինական է համարվում նաեւ
այն դեպքում, երբ օգտագործվում են հանրամատչելի աղբյուրից ձեռք բերված
տվյալներ: Ճիշտ է՝ անձնական տվյալները կարող են հանրամատչելի դառնալ կամ
օրենքներով նախատեսված լինելու դեպքում, կամ էլ մարդու համաձայնությամբ,
սակայն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ե՛ւ երեխաներն են հրապարակում
իրենց վերաբերյալ տեղեկություններ, ե՛ւ մեծերն են հրապարակում իրենց
երեխաների վերաբերյալ տեղեկություններ՝ եւս մեկ անգամ հարկ է նշել. պետք չէ
անհարկի հրապարակել եւ հանրամատչելի դարձնել երեխաների վերաբերյալ
տեղեկությունները, հատկապես՝ զգայուն անձնական տվյալները, քանի որ
հնարավորություն եք տալիս ուրիշներին օգտվել այն հանգամանքից, որ
տվյալները հանրամատչելի են դարձել եւ օգտագործել դրանք, տարածել եւ
հետագայում նաեւ միջամտել երեխայի անձնական կյանքին:
Ամեն դեպքում, անձնական տվյալների մշակման հիմնական իրավական հիմքը
տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունն է: Այսպես, համաձայնություն է
ցանկացած կամահայտնություն, որով տվյալների սուբյեկտը տալիս է իր
հավանությունը եւ այն պետք է լինի ազատ տրված, որոշակի եւ տեղեկացված:
Ինչպես տեսնում եք համաձայնությունն ունի բովանդակություն, ունի չափանիշներ
եւ ցանկացած «այո», անկախ նրանից, թե որքան բարձր ասված կլինի կամ գլխի
շարժումը, անկախ նրանից, թե որքան հստակ կլինի, դեռեւս չի նշանակում, որ
առկա է անձնական տվյալներ մշակելու համաձայնություն: Միաժամանակ 4
չափանիշ պետք է առկա լինի, որ տվյալներ մշակելու համաձայնությունը
համարվի տրված:
Չափանիշ 1 - «ցանկացած կամահայտնություն, որով տվյալների սուբյեկտը
տալիս է իր հավանությունը» - սկզբունքորեն չկան սահմանափակումներ,
թե համաձայնությունն ինչ ձեւով պետք է վերցվի, սակայն այն պետք է լինի
կամահայտնություն: Համաձայնությունը կարող է տրվել գրավոր, կամ
բանավոր, կամ գործողության միջոցով, որն ակնհայտ վկայում է
համաձայնության մասին: Թեեւ համաձայնությունը կարող է տրվել
ցանկացած ձեւով, սակայն այն պետք է հստակ արտացոլի տվյալների
սուբյեկտի կամքն իր անձնական տվյալների մշակման վերաբերյալ:
Այսինքն, համաձայնությունը պետք է լինի միանշանակ: Սա նշանակում է,
որ չպետք է որեւէ կասկած մնա, որ տվյալների սուբյեկտի
համաձայնությունն ուղղված է հենց անձնական տվյալների մշակմանը, իսկ
եթե կա տվյալների սուբյեկտի մտադրության վերաբերյալ ողջամիտ
կասկած, ապա համաձայնությունը չի կարող համարվել միանշանակորեն
տրված:
25
Չափանիշ 2 - «ազատ տրված» - համաձայնությունը կարող է վավեր
​

համարվել, եթե տվյալների սուբյեկտը համաձայնությունը տվել է իր
իրական ընտրությամբ (ազատ, կամավոր որոշմամբ), առանց խաբեության,
սպառնալիքի, հարկադրանքի կամ համաձայնություն չտալու դեպքում իր
համար բացասական հետեւանքի: Եթե համաձայնություն տալ կամ չտալու
հետեւանքները խաթարում են անձի ազատ ընտրությունը, ապա
համաձայնությունը չի համարվի ազատ տրված:
Չափանիշ 3 - «որոշակի» - համաձայնությունը կարող է վավեր համարվել,
եթե այն կոնկրետ է: Այլ կերպ ասած, ընդհանուր համաձայնությունը, առանց
անձնական տվյալի ճշգրիտ նպատակը մանրամասնելու, ընդունելի չէ:
Համաձայնությունը պետք է լինի հասկանալի, այսինքն, այն պետք է
վերաբերի անձնական տվյալների մշակման հստակ եւ ճշգրիտ շրջանակի:
Չափանիշ 4 - «տեղեկացված» - անձնական տվյալների սուբյեկտի
համաձայնությունը պետք է հիմնված լինի անձնական տվյալների մշակման
հանգամանքները եւ հետեւանքները գիտակցելու եւ հասկանալու,
անձնական տվյալների մշակման (մշակվող տվյալների, մշակման
նպատակի, այլ անձանց հնարավոր փոխանցման, տվյալների սուբյեկտի
իրավունքների եւ այլնի) վերաբերյալ ճշգրիտ եւ լիարժեք տեղեկությունների
վրա: Ընդ որում, տեղեկությունները պետք է հասանելի, հասկանալի եւ
տեսանելի լինեն տվյալների սուբյեկտի համար, այլ ոչ թե՝ «հասանելի ինչ-որ
տեղ»:
Հստակեցնենք՝ եթե անձնական տվյալների մշակումը նախատեսված չէ օրենքով,
ապա այն օրինական է, եթե առկա է անձնական տվյալների մշակման վերաբերյալ
տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունը:
Ուղեցույցի 1-ին բաժնում արդեն նշել ենք, որ երեխայի անձնական տվյալների
սուբյեկտը հենց երեխան է: Միաժամանակ, վերեւում էլ նշեցինք, որ անձնական
տվյալների մշակման համաձայնությունը տալիս է տվյալների սուբյեկտը: Այստեղ
առաջ են գալիս մի քանի հարցեր. արդյո՞ք երկու, երեք կամ չորս տարեկան
երեխայից պետք է ստանալ համաձայնություն ասենք նրա նկարը սոցիալական
ցանցում տեղադրելու համար: Արդյո՞ք ծնողը նույնպես պետք է ստանա երեխայի
համաձայնությունը, երբ նույնպես ուզում է նրա նկարը տեղադրել սոցիալական
ցանցի իր էջում: Քանի՞ տարեկանից է երեխան ինքնուրույն որոշումներ կայացնում
իր տվյալների օգտագործման վերաբերյալ եւ այլն:
26
​Թեեւ երեխա է համարվում մինչեւ 18 տարեկան մարդը, սակայն 16 տարեկանից
սկսած երեխան ինքնուրույն է որոշում իր անձնական տվյալների ճակատագիրը եւ
ինքն էլ տալիս է իր տվյալներն օգտագործելու համաձայնությունը կամ
հակառակը՝ արգելում է դրանք օգտագործել: Իսկ մինչեւ 16 տարեկան երեխայի
անձնական տվյալները մշակելու համար համաձայնությունը տալիս է նրա
օրինական ներկայացուցիչը՝ ծնողը, խնամակալը, հոգաբարձուն կամ որդեգրողը:
Երեխայի կարծիքը երեխայի զարգացվածության աստիճանին զուգընթաց
պետք հաշվի առնվի նրան վերաբերող հարցերում: Թեեւ ծնողներն են
կայացնում 16 տարեկանից փոքր երեխայի անձնական տվյալների հետ
կապված որոշումներ, սակայն եթե երեխան բավական զարգացած եւ
գիտակից է, որ դիրքորոշում հայտնի իր տվյալների օգտագործման
վերաբերյալ, ապա ծնողները պետք է խորհրդակցեն նրա հետ եւ հաշվի
առնեն նրա կարծիքը:
Ընդունված է, որ 13 տարեկան երեխան արդեն ունի բավարար իրավագիտակցություն, որպեսզի մասնակցի իր անձնական
տվյալների մշակման վերաբերյալ որոշումների կայացմանը եւ մեծերն այդ տարիքի
երեխայի կարծիքն արդեն պետք է պարտադիր հաշվի առնեն: Պատահական չէ, որ,
որպես կանոն, սոցիալական ցանցերը հենց
13 տարեկանից սկսած են երեխաներին
իրավունք
տալիս
ունենալ
ինքնուրույն
հաշիվներ (էջեր):
Հաշվի
առնելով, որ տեղեկատվության առատության այս դարում
երեխաներն ավելի արագ են զարգանում, ավելի շուտ են ձեռք բերում
իրավագիտակցություն, ինչպես նաեւ հաշվի առնելով, որ ամեն երեխա
անհատականություն է՝ Անձնական տվյալների պաշտպանության
գործակալությունն, օրինակ, հաշվի է առնում 13 տարեկանից ցածր տարիքի
երեխաների կարծիքն իրենց տվյալների օգտագործման վերաբերյալ:
Եվս մի կարեւոր նկատառում ծնողների (այլ օրինական ներկայացուցիչների)
համար. պետք է նկատի ունենալ, որ մինչեւ 16 տարեկան երեխայի անձնական
տվյալների վերաբերյալ որոշումներ կայացնելիս ծնողները կամ այլ օրինական
ներկայացուցիչները հանդես են գալիս երեխայի, այլ ոչ թե իրենց անունից: Սա
նշանակում է, որ ծնողը կամ այլ օրինական ներկայացուցիչները չպետք է երեխայի
անձնական տվյալների մշակումը հարմարեցնեն իրենց շահին, իսկ եթե պարզվի,
որ երեխայի անձնական տվյալների մշակման հարցում ծնողի շահը հակասության
27
​մեջ է մտնում երեխայի շահի հետ, ապա առավելությունը պետք է տրվի երեխայի
շահին: Օրինակ, եթե դպրոցն առաջարկում է ծնողին համաձայնություն տալ, որ
երեխային դպրոցում գտնվելու ամբողջ ընթացքում տեսանկարահանեն եւ առցանց
հեռարձակեն, եւ ծնողը կարողանա հետեւել երեխային, ապա ծնողը կանգնում է
երկընտրանքի առաջ. մի կողմից խոսքն այն մասին է, որ երեխային առցանց
հետեւելով ծնողը հանգիստ կլինի, որ երեխայի հետ ամեն ինչ կարգին է (ծնողի
շահ), մյուս կողմից էլ՝ երեխայի՝ իր անհատականությունն աստիճանաբար
զարգացնելու իրավունքը կխեղաթյուրվի, եթե վաղ հասակից սկսած երեխան
բնականոն երևույթ համարի իրեն տեսահսկելը (երեխայի շահ): Այս դեպքում ծնողը
պետք է հրաժարվի երեխայի տվյալները մշակելու համաձայնություն տալուց՝
հաշվի առնելով ոչ թե իր, այլ երեխայի շահը:
Քանի որ խոսեցինք երեխայի շահից, ապա անդրադառնանք երեխաների
պաշտպանությանը բնորոշ ամենակարեւոր սկզբունքներից մեկին՝ երեխայի
լավագույն շահի սկզբունքին: Երեխայի լավագույն շահի սկզբունքի
էությունն է ապահովել երեխայի ֆիզիկական, հոգեբանական և բարոյական
առողջ զարգացումը, այլ կերպ ասած՝ նպաստել երեխայի անհատականության բնականոն զարգացմանը:
Երեխայի անձնական տվյալների պաշտպանությունն ինքնին բխում է երեխայի
լավագույն շահի սկզբունքից, սակայն, երբեմն երեխայի լավագույն շահը և նրա
անձնական տվյալների պաշտպանությունը կարող են միմյանց հակադրվել: Այս
դեպքում նախապատվությունը տրվում է երեխայի լավագույն շահին: Օրինակ, եթե
վտանգի տակ է երեխայի կյանքը կամ առողջությունը, եւ երեխային փրկելու
համար անհրաժեշտ է «զոհել» երեխայի անձնական տվյալները (հրապարակել կամ
այլ կերպ մշակել), ապա այս դեպքում նախապատվությունը տրվում է երեխայի
լավագույն շահին, այն է՝ կյանքը փրկելուն:
Անձնական տվյալների պաշտպանության բավականին պարզ, սակայն
անչափ կարեւոր սկզբունքներից է համաչափության սկզբունքը:
Համաչափության սկզբունքը պահանջում է, որ անձնական տվյալները մշակվեն
այն նվազագույն քանակով եւ պահպանվեն այն նվազագույն ժամկետով, որն
անհրաժեշտ է օրինական նպատակներին հասնելու համար: Այս սկզբունքի
համաձայն՝ արգելվում է այնպիսի անձնական տվյալների մշակումը, որոնք
անհրաժեշտ չեն տվյալները մշակելու նպատակի համար, իսկ տվյալները մշակելու
նպատակին հասնելու միջոցները պետք է լինեն պիտանի, անհրաժեշտ և
չափավոր:
28
​Օրինակ, պատկերացրեք՝ դպրոցի միջանցքում տեղադրված է տեսախցիկ, որի
նպատակն
է
տեսագրել
միջանցքը
դասամիջոցի
ժամին
կարգուկանոնը
խախտողներին ճանաչելու նպատակով: Այժմ, եթե դպրոցի տնօրենը դիտել է
նախորդ օրվա տեսագրությունները եւ պարզել է, որ որեւէ մեկը կարգուկանոնը չի
խախտել, ապա տեսագրությունները հավելյալ ժամանակով պահելը կհակասի
համաչափության սկզբունքին: Կամ, եթե դպրոցի դասասենյակում տեղադրված
տեսախցիկի միակ նպատակը բացառապես դասասենյակի չհրկիզվող պահարանը
հսկելն է, որ տեսախցիկը պետք է միայն պահարանը եւ դրա անմիջական
շրջակայքը տեսագրի, իսկ ամբողջ դասասենյակի եւ աշակերտների տեսագրումը
կհակասի համաչափության սկզբունքին:
Վերջում անհրաժեշտ է խոսել անձնական տվյալների անվտանգության
ապահովման կարեւորության մասին: Բանն այն է, որ եթե օրինական
հիմքերով,
օրինական
նպատակով
եւ
համաչափության

սկզբունքի
պահպանմամբ մշակվեն երեխայի անձնական տվյալները, սակայն դրանք
չունենան
բավարար
պաշտպանվածություն,
միեւնույն
է
անձնական
տվյալների պաշպանության իրավունքը կխախտվի:
Երեխաների անձնական տվյալների հետ առնչվողները, տվյալներ մշակողները
պետք է տեխնիկական եւ կազմակերպչական միջոցառումներ ձեռնարկեն՝
երեխայի տվյալների անվտանգությունը ինչպես պատահական, այնպես էլ
դիտավորյալ միջամտությունից պաշտպանելու համար:
Տեխնիկական միջոցառումները վերաբերում են այնպիսի տեխնոլոգիաների եւ
տեխնիկական միջոցների կիրառմանը, որոնք կապահովեն անձնական տվյալներն
անօրինական օգտագործումից, ձայնագրումից, ոչնչացումից, վերափոխումից,
ուղեփակումից, կրկնօրինակումից, տարածումից և այլ միջամտությունից: Նման
միջոցներ
են,
օրինակ,
հակահրդեհային
համակարգերի
կիրառումը,
համակարգչային հակավիրուսային ծրագրերի տեղադրումը եւ այլն:
Կազմակերպչական միջոցառումները վերաբերում են այնպիսի ընթացակարգերի
եւ
կանոնակարգերի
կիրառմանը,
որոնք
կրկին
կապահովեն
անձնական
տվյալների անվտանգությունը: Օրինակ, նման միջոցառումներ են տվյալներ
մշակողի անձնակազմի վերապատրաստումը (ուսուցումը) կամ տեսահսկման
ընթացակարգի
ընդունումը,
համակարգիչները
մուտքանուններով
եւ
գաղտնաբառերով ապահովելու եւ դրանք թարմացնելու կարգերը, անձնական
տվյալներին
հասանելիություն
ունեցող
պարտականությունները սահմանելը եւ այլն:
29
անձանց
իրավասությունները
եւ
Ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումները պետք է համարժեք լինեն
տվյալների տեսակին. որքան զգայուն է տվյալը, այնքան բարձր պետք է լինի
ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումը: Այսպես, առանձնահատուկ
անվտանգության միջոցառումներ պետք է ձեռնարկվեն երեխաների հատուկ
կատեգորիայի եւ կենսաչափական տվյալների պաշտպանության համար:
Ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումները պետք է համարժեք լինեն
նաեւ տվյալների անվտանգությանը սպառնացող ռիսկերին. որքան բարձր է
տվյալների անվտանգությանը սպառնացող ռիսկը, այնքան բարձր պետք է
լինի ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումը:
​

30
​Թեստ 1 Անձնական տվյալների պաշտպանությունը
1. Նշվածներից որո՞նք են անձնական տվյալներ
o Անուն-ազգանուն-հայրանուն,
o Արյան խումբ, մատնահետք,
o Տեղեկություններ կրթության մասին, լուսանկարներ
o Թվարկված բոլոր տարբերակները
2. Կարո՞ղ եք վերահսկել Ձեր լուսանկարների տարածումը համացանցում, եթե
դրանք հրապարակել եք սոցիալական ցանցերում
o Այո
o Ոչ
3. Ձեր ընկերը հավաքույթ է կազմակերպել ու հրավիրել Ձեր բոլոր ընկերներին
Ճի՞շտ
է արդյոք հանդիպման վայրի, օրվա ու ժամի մասին տեղեկությունը
հրապարակել համացանցում՝ (սոցիալական ցանցում) բոլորի համար հասանելի
ձեւով:
o Այո
o Ոչ
4. Նշվածներից որո՞նք կհրապարակեք համացանցում
o Ամեն ինչ, ինչ ծիծաղելի է ու հետաքրքիր եւ ընկերներիս դուր կգա
o Սկզբում կմտածեմ. արդյո՞ք անհարմար չեմ զգա, եթե ուրիշները տեսնեն
այն, ինչ հրապարակում եմ
o Լուսանկարներ, անուն-ազգանուն-հայրանուն, հասցե
5. Կարո՞ղ է Ձեր ընկերը մտնել սոցիալական ցանցի Ձեր էջ
ու Ձեր անունից
հաղորդագրություններ ուղարկել
o Այո, որովհետեւ իմ ընկերն է ու ես նրան վստահում եմ
o Ոչ
Ունենալով
հասանելիություն
իմ
էջին՝
ընկերս
կարող
է
հասանելիություն ունենալ ոչ միայն այն տվյալներին, որ թույլ եմ տվել
նայել, այլ նաև մյուս բոլոր տվյալներին
6. Ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ այն, որ Ձեր ընկերոջ լուսանկարը տարածեք
համացանցում՝ նկարի վրա նշելով նրան
o Լուսանկարի զանգվածային տարածում համացանցում, եթե գաղտնիության
կարգավորումները ճիշտ չեն արված
o Ոչ մի հետեւանք չի ունենա
o Ընկերս ավելի հանրահայտ կդառնա
31
​7. Եթե խնդրում են Ձեր համաձայնությունը Ձեր անձնական տվյալներն
օգտագործելու համար, ապա պարտավո՞ր են արդյոք տեղեկացնել, թե կոնկրետ
ինչ տվյալներ են անհրաժեշտ, ինչ նպատակով են ցանկանում ստանա Ձեր
տվյալները, ինչպես եւ ինչ պայմաններով են դրանք օգտագործելու
o Այո, ես պետք է մինչեւ համաձայնություն տալս մանրամասն եւ սպառիչ
իմանամ իմ անձնական տվյալների օգտագործման բոլոր պայմանները
o Ոչ, պարտավոր չեն. չէ՞ որ հարցնում են իմ համաձայնությունը, եւ եթե ես
համաձայն եմ, որ իմ տվյալներն օգտագործեն, ապա կարող են եւ
չտեղեկացնել
o Պարտավոր են միայն այն դեպքում, եթե ես պահանջեմ
8. Եթե որեւէ հավելվածից օգտվելու համար Ձեզանից պահանջում են անձնական
տեղեկություններ, կամ եթե անձնական տեղեկություններ է ուզում սոցիալական
ցանցում Ձեր ընկերը, ում իրական կյանքում չեք ճանաչում եւ ունեք կասկածներ,
ի՞նչ կանեք
o Խորհուրդ կհարցնեք
o Կտրամադրեք անձնական տվյալներն ու կսպասեք, թե ինչ է լինելու
o Չեք տրամադրի անձնական տվյալներ
*Կարող եք ընտրել ճիշտ պատասխանի մի քանի տարբերակներ
9.
Եթե
անձնական
տեղեկություններ
է
պահանջում
ուսումնական
հաստատությունը, օրինակ՝ դպրոցը, եւ ունեք կասկածներ կամ Ձեզ համար հստակ
չէ անձնական տվյալներ պահանջելու նպատակը, ի՞նչ կանեք
o Խորհուրդ կհարցնեք
o Կտրամադրեք անձնական տվյալներն ու կսպասեք, թե ինչ է լինելու. չէ՞ որ
այս անգամ պահանջողը դպրոցն է, այլ ոչ անծանոթ հավելված կամ
օգտատեր
o Կհարցնեք անձնական տվյալներ պահանջելու նպատակը, ապա կորոշեք՝
տալ տվյալները միանգամից, թե ոչ
o Կհարցնեք անձնական տվյալներ պահանջելու նպատակը, սակայն չեք
տրամադրի անձնական տվյալներ
*Կարող եք ընտրել ճիշտ պատասխանի մի քանի տարբերակներ
10. Ի՞նչ կանեք, եթե Ձեր անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքը
խախտվի կամ ունենաք նման կասկած
o Կդիմեմ ծնողներիս, մեծերին
o Կդիմեմ Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալությանը
o Կփորձեմ
ինքնուրույն
վերականգնել
իմ
իրավունքները.
չէ՞
անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքն է խախտվել
32
որ
իմ
​o Ոչինչ չեմ անի, միեւնույն է, այսօր գրեթե բոլորի անձնական տվյալները
մատչելի են համացանցում
*Կարող եք ընտրել ճիշտ պատասխանի մի քանի տարբերակներ
Թեստ 2 Պարզեք, թե որքանով են Ձեր տվյալները
պաշտպանված համացանցում
1. Օգտագործու՞մ եք Ձեր ծննդյան օրվա տվյալները որպես գաղտնաբառ
1. Այո
2. Ոչ
3. Միայն այն հարթակներում, որոնցում տվյալների պաշտպանությունն ինձ
համար կարևոր չէ
2. Օգտագործու՞մ եք միևնույն գաղտնաբառը բոլոր հարթակներում
1. Այո
2. Ոչ
3. Հազվադեպ
3. Որքա՞ն հաճախ եք փոխում գաղտնաբառը
1. Տարին մեկ անգամ, ոչ ավելի հաճախ
2. Ամիսը մեկ անգամ կամ ավելի հաճախ
3. Չեմ հիշում՝ վերջին անգամ երբ եմ փոխել
4. Այլ հարթակներին կցելու համար օգտագործու՞մ եք հավելյալ էլեկտրոնային
հասցե
1. Ոչ, ունեմ էլեկտրոնային մեկ հասցե բոլոր նպատակների համար
2. Այո, ես օգտագործում եմ էլեկտրոնային հավելյալ հասցե
3. Ես էլեկտրոնային մի քանի հասցեներ ունեմ, նրանցից յուրաքանչյուրը
կցված է տարբեր հարթակների
5. Հաճա՞խ եք օգտագործում այնպիսի ծրագրեր, որոնք պահանջում են Ձեր
տվյալները. օրինակ՝ գտնվելու վայրը կամ հասցեագիրքը
1. Ոչ, երբեք
2. Եղել է մի քանի անգամ
3. Հաճախ
6. Հաճա՞խ եք օգտվում չպաշտպանված, բաց Wi-Fi-ներից
1. Երբեք
33
​2. Երբեմն պետք է լինում
3. Նման մանրուքների ուշադրություն չեմ դարձնում
7. Օգտվու՞մ եք երկփուլանի վավերացումից. օրինակ՝ գաղտնաբառ + հաստատում
SMS-ի միջոցով
1. Ոչ, դա ավելորդ է
2. Այո
3. Միայն կարեւոր գործարքներ կամ գործողություններ անելիս
34
​Թեստ 1-ի ճիշտ պատասխանները
Հարց 1
Ճիշտ պատասխանն է 4-րդ տարբերակը՝ «Թվարկված բոլոր տարբերակները»
Անձնական տվյալ են համարվում բոլոր այն տեղեկությունները, որոնցով
կարելի է մարդուն նույնականացնել, այն տեղեկությունները, որոնք
վերաբերում են մարդուն:
Հարց 2
Ճիշտ պատասխանն է 2-րդ տարբերակը՝ «Ոչ»
Երբ մարդու մասին տեղեկությունը հայտնվում է համացանցում, այն
հասանելի է դառնում այլ մարդկանց՝ ամբողջ աշխարհով մեկ, ովքեր կարող
են ներբեռնել այն, պահպանել, փոխել ու օգտագործել, ինչպես ցանկանան
Այդ պատճառով էլ հնարավոր չէ միանշանակ վերահսկել հրապարակված
լուսանկարների կամ այլ անձնական տվյալների տարածումը եւ
օգտագործումը համացանցում: Ուստի, կարևոր է չհրապարակել զգայուն
տեղեկություններ ու ապահովել անձնական կյանքի գաղտնիությունը
Հարց 3
Ճիշտ պատասխանն է 2-րդ տարբերակը՝ «Ոչ»
Անսահմանափակ թվով մարդկանց հասանելիությունը նման տվյալներին
կարող է վտանգավոր կամ անհանգստացնող լինել Ձեզ ու Ձեր ընկերների
համար Դուք չեք կարող համոզված լինել, որ այդ տեղեկությունները չեն
օգտագործի Ձեր դեմ Օրինակ՝ Ձեր աղջիկ ընկերներից մեկի մերժված
երկրպագուն կարող է այցելել ձեր հավաքույթ եւ փչացնել ինչպես ձեր
աղջիկ ընկերոջ տրամադրությունը, այնպես էլ ամբողջ հավաքույթը: Եթե
ընտրել եք սոցիալական ցանցը որպես հավաքույթը կազմակերպելու
ամենահարմար միջոց, ապա հանդիպման վայրի, օրվա ու ժամի
վերաբերյալ տեղեկությունները հրապարակեք եւ հավաքույթի այլ
կազմակերպչական հարցերը քննարկեք ոչ թե համընդհանուր հասանելի
էջում կամ խմբում, այլ փակ խմբում կամ առանձին ստեղծված խմբային
նամակագրությամբ, որտեղ կլինեն միայն հավաքույթին հրավիրված
մարդիկ:
Հարց 4
Ճիշտ պատասխանն է 2-րդ տարբերակը՝ «Սկզբում կմտածեմ. արդյո՞ք անհարմար
չեմ զգա, եթե ուրիշները տեսնեն այն, ինչ հրապարակում եմ»
Ձեր մասին տեղեկությունը համացանցում օգնում է մարդկանց Ձեր մասին
տպավորություններ ձեւավորել, եւ այն, ինչ հրապարակում եք Ձեր առօրյա
կյանքի մասին, կարող է բացասաբար ազդել Ձեզ, Ձեր հեղինակության վրա
Համակարգչի դիմաց նստած կամ հեռախոսով սոցիալական ցանցերում Ձեր
35
​մասին տեղեկություններ հրապարակային տարածելիս կամ գրառումներ
անելիս երբեմն ստեղծվում է տպավորություն, որ մենակ եք Ձեր զրուցակցի,
կամ ընկերների հետ: Սակայն իրականում, երբ սոցիալական ցանցերում
Ձեր մասին տեղեկություն եք հրապարակում հանրամատչելի տարբերակով,
լուսանկարի տարածում կամ գրառում կատարում Ձեր էջում, Ձեր
տվյալները հասանելի եք դարձնում անորոշ եւ անսահմանափակ թվով
անձանց՝ ուսուցիչների, ծնողների ու ընկերների, հարեւանների, ինչպես
նաեւ անծանոթների համար Պետք է նաեւ հաշվի առնել, որ այսօր
հրապարակված տեղեկությունը, ըստ էության, համացանցում մնում է
ընդմիշտ: Ուստի, Ձեր անձնական կյանքի մասին այսօր հրապարակված
տեղեկությունները տարիներ հետո կարող են հասանելի լինել Ձեր
գործատուին, ամուսնուն/կնոջը կամ երեխաներին: Այդ պատճառով պետք է
լավ մտածել, թե արդյո՞ք պատրաստ եք բոլորի համար բացել Ձեր
անձնական կյանքի մասին տեղեկությունները
Հարց 5
Ճիշտ պատասխանն է 2-րդ տարբերակը՝ «Ոչ Ունենալով հասանելիություն իմ
էջին՝ ընկերս կարող է հասանելիություն ունենալ ոչ միայն այն տվյալներին, որ
թույլ ես տվել նայել, այլ նաև մյուս բոլոր տվյալներին»
Ձեր էջը Ձեր անձնական տարածքն է, որ պարունակում է բազմաթիվ
տվյալներ ոչ միայն Ձեր մասին, այլ նաև այն մարդկանց մասին, որոնց հետ
շփվում եք: Թույլ տալով ընկերոջը մտնել Ձեր էջ՝ Դուք հնարավորություն եք
տալիս նայել ոչ միայն մեկ հատուկ ֆայլ կամ տվյալ կամ կատարել մեկ
գործողություն, այլ նաև տեսնել Ձեր էջում պահվող մյուս բոլոր
տեղեկությունները: Եթե անգամ մտերիմ եք եւ դեմ չեք, որ Ձեր ընկերը
տեսնի Ձեր էջում առկա ոչ հանրային (փակ, private) տեղադրված
տեղեկությունները, ապա չեք կարող վստահ լինել, որ Ձեզ հետ շփվող եւ
անգամ Ձեր ընկերոջը չճանաչող մարդիկ նույնպես կցանկանան, որ Ձեզ
հետ իրենց խոսակցությունները, Ձեզ հետ կիսված տեղեկությունները կամ
Ձեզ ուղղված անձնական հաղորդագրությունները նույնպես հասանելի
դառնան Ձեր ընկերոջը. չէ՞ որ Դուք պատասխանատու եք այն տեղեկության
պահպանման համար, որն այլ մարդիկ վստահել են կամ հայտնել են Ձեզ
անձնական, ոչ հրապարակային նամակներով կամ գրառումներով:
Հարց 6
Ճիշտ պատասխանն է 1-ին տարբերակը՝ «Լուսանկարի զանգվածային տարածում
համացանցում, եթե գաղտնիության կարգավորումները ճիշտ չեն արված»
Իհարկե, Ձեր ընկերը կարող է նաեւ հայտնի դառնալ, սակայն այդ
հայտնիությունը նրան կարող է ոչ թե հաճելի լինել, այլ անհանգստացնել,
միջամտել նրա անձնական կյանքին: Հնարավոր է, որ Ձեր ընկերը չի
36
​ցանկանում, որ լուսանկարը, որում նշել եք նրան, տեսնեն այլ մարդիկ:
Հիշեք, սոցիալական ցանցում հրապարակային տեղադրված լուսանկարը
հասանելի է անորոշ եւ անսահմանափակ թվով անձանց, ուստի երբեք չեք
կարող հստակ իմանալ, թե ով կտեսնի հրապարակային տեղադրված
լուսանկարը եւ ինչպես կօգտագործի այն Ձեր ընկերոջ նկատմամբ
Հետեւաբար, այլ անձանց նկարները համացանցում հրապարակելիս,
ինչպես նաեւ նրանց նշելիս հարցրեք նրանց կարծիքը եւ թույլ տվեք՝ իրենք
որոշեն, թե իրենց նկարը ուզո՞ւմ են, որ հայտնվի համացանցում, թե՝ ոչ: Մի´
տեղադրեք անձնական տեղեկություններ Ձեր ընկերների մասին առանց
նրանց համաձայնության: Իսկ եթե Ձեր ընկերոջ նկարը հրապարակում եք
միայն իր համար, ապա համոզվեք, որ նկարի գաղտնիության
կարգավորումները ճիշտ են ընտրված, եւ նկարը ոչ թե հանրամատչելի է,
այլ տեսանելի եւ հասանելի է միայն Ձեր ընկերոջ համար:
Հարց 7
Ճիշտ
պատասխանն
է
1-ին
տարբերակը՝
«Այո,
ես
պետք
է
մինչեւ
համաձայնություն տալս մանրամասն եւ սպառիչ իմանամ իմ անձնական
տվյալների օգտագործման բոլոր պայմանները»
Ձեր
անձնական
տվյալներն
օգտագործելու
վերաբերյալ
Ձեր
համաձայնությունը պետք է հիմնված լինի անձնական տվյալների
օգտագործման հանգամանքները եւ հետեւանքները գիտակցելու եւ
հասկանալու, անհրաժեշտ անձնական տվյալների ցանկի, անձնական
տվյալների
օգտագործման
նպատակի,
անձնական
տվյալների
օգտագործման
պայմանների
եւ
դրանց
հետ
կատարվելիք
գործողությունների, այդ թվում՝ այլն անձանց հնարավոր փոխանցման
վերաբերյալ ճշգրիտ եւ լիարժեք տեղեկությունների վրա: Միայն
տեղեկացված համաձայնությունն է, որ կարող է համարվել վավեր: Ձեր
անձնական տվյալներն օգտագործելու վերաբերյալ համաձայնություն
տալուց առաջ համոզվեք, որ տեղեկացվել եք Ձեր մասին տվյալների
օգտագործման բոլոր պայմանների վերաբերյալ, որպեսզի հետագայում
կարողանաք պաշտպանել Ձեր տվյալները եւ Ձեր անձնական կյանքը:
Հարց 8
Ճիշտ պատասխաններն են 1-ին եւ 3-րդ տարբերակները՝ «Խորհուրդ կհարցնեմ,
չեմ տրամադրի անձնական տվյալներ»
Պետք չէ անծանոթ մարդկանց, անծանոթ հավելվածների անձնական
տվյալներ հաղորդել Հաճախ հավելվածները պահանջում են ավելի շատ
տվյալներ, քան առաջին հայացքից անհրաժեշտ է այն օգտագործելու
համար. նման դեպքերում պետք չէ ավելի շատ անձնական տվյալներ
հաղորդել, բավարարվեք նվազագույնով: Եթե հավելվածն անծանոթ է կամ
37
​շատ տվյալներ է պահանջում եւ կասկածներ է առաջացնում, ապա
խուսափեք Ձեր տվյաներին հասանելիություն տալուց: Նույնը վերաբերում է
սոցիալական ցանցերի անծանոթ օգտատերերին. չեք կարող իմանալ, թե
ինչպիսի մարդ է Ձեզ հետ շփվում ու ինչպես է նա օգտագործելու Ձեր
տվյալները Աշխատեք խորհրդակցել ծնողների հետ,
եթե ունեք
տեղեկատվական անվտանգության մասնագետ ընկերներ՝ նրանց հետ, կամ
պարզապես դիմեք ՀՀ արդարադատության նախարարության անձնական
տվյալների պաշտպանության գործակալություն՝ խորհրդատվություն
ստանալու համար:
Հարց 9
Ճիշտ պատասխաններն են 1-ին եւ 4-րդ տարբերակները՝ «Խորհուրդ կհարցնեմ,
կհարցնեմ անձնական տվյալներ պահանջելու նպատակը, սակայն չեմ տրամադրի
անձնական տվյալներ»
Ճիշտ է, այս անգամ անձնական տեղեկություններ պահանջողը դպրոցն է,
սակայն միշտ չէ, որ պարտավոր եք Ձեր անձնական տեղեկությունները
տրամադրել անգամ դպրոցին: Բանն այն է, որ անձնական տվյալներ
ուսումնական հաստատությանը կարող են անհրաժեշտ լինել տարբեր
նպատակներով՝ իր բուն գործառույթներն իրականացնելու համար, կամ եթե
որեւէ արտոնություն են ցանկանում առաջարկել աշակերտին (օրինակ, Ձեր
ընտանիքի սոցիալական վիճակի վերաբերյալ տեղեկություն կարող են
հարցնել, եթե սոցիալական վիճակով պայմանավորված՝ ցանկանում են
առաջարկել դասագրքերն անվճար ստանալ կամ, օրինակ, ուսման վարձի
զեղչի արտոնություն) կամ որեւէ միջոցառում կազմակերպելու համար
(օրինակ, էքսկուրսիա կազմակերպելու համար ցանկանում են
կոնտակտային տվյալներ) եւ այլն: Նման դեպքերում պետք չէ շտապել. եթե
դպրոցը նախապես չի հիմնավորել, թե ինչու է պահանջում Ձեր մասին
տեղեկություններ, ապա խնդրեք բացատրել Ձեզնից անձնական
տեղեկությունները պահանջելու նպատակը, խորհրդակցեք ծնողների,
մեծերի հետ, պարզեք՝ անձնական տեղեկություններ տրամադրելը Ձեր
պարտականությու՞ն է, թե դա Ձեր հայեցողությանն է թողնված, եւ եթե Ձեր
հայեցողությանն է թողնված, ապա որոշեք՝ տալ տվյալներ, թե ոչ (օրինակ՝
միգուցե չեք ուզում մասնակցել էքսկուրսիային, հետեւաբար անհրաժեշտ էլ
չի
լինի
դպրոցին
տրամադրել
կոնտակտային
տվյալներ):
Անհրաժեշտության դեպքում կարող եք նաեւ դիմել ՀՀ արդարադատության
նախարարության անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալություն՝ խորհրդատվություն ստանալու համար:
38
​Հարց 10
Ճիշտ պատասխաններն են 1-ին եւ 2-րդ տարբերակները՝ «Կդիմեմ ծնողներիս,
կդիմեմ ՀՀ արդարադատության նախարարության անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալությանը»
Եթե պարզել եք, որ Ձեր անձնական տվյալներն օգտագործվել են ոչ
օրինական կերպով կամ առաջացել են նման կասկածներ, ապա
միանշանակ պետք չէ ձեռքերը ծալել եւ ոչինչ չանել: Որպես առաջին քայլ
հնարավորինս արագ դիմեք ծնողներին, մեծերին՝ Ձեր անձնական
տվյալների նկատմամբ միջամտությունը գնահատելու եւ տվյալները
պաշտպանելու հարցում խորհուրդ եւ օժանդակություն ստանալու համար:
Հնարավորինս շուտ դիմեք նաեւ ՀՀ արդարադատության նախարարության
անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալությանը: Գործակալությունը՝ որպես անձնական տվյալների պաշտպանությունն ապահովող
կառույց, կարող է տրամադրել խորհրդատվություն, քննել Ձեր անձնական
տվյալների օգտագործման օրինականությունը եւ խախտում հայտնաբերելու
դեպքում պահանջել, որ խախտումը վերացվի, իսկ անհրաժեշտության
դեպքում նաեւ դիմել իրավապահ մարմինների օգնությանը:
Թեստ 2-ի ճիշտ պատասխանները
1-ին հարց
1-ին տարբերակ - 0 միավոր
2-րդ տարբերակ - 2 միավոր
3-րդ տարբերակ - 1 միավոր
2-րդ հարց
1-ին տարբերակ - 0 միավոր
2-րդ տարբերակ - 2 միավոր
3-րդ տարբերակ - 1 միավոր
3-րդ հարց
1-ին տարբերակ - 1 միավոր
2-րդ տարբերակ - 2 միավոր
3-րդ տարբերակ - 0 միավոր
4-րդ հարց
1-ին տարբերակ - 0 միավոր
2-րդ տարբերակ - 1 միավոր
3-րդ տարբերակ - 2 միավոր
39
​5-րդ հարց
1-ին տարբերակ - 2 միավոր
2-րդ տարբերակ - 1 միավոր
3-րդ տարբերակ - 0 միավոր
6-րդ հարց
1-ին տարբերակ - 2 միավոր
2-րդ տարբերակ - 1 միավոր
4-րդ տարբերակ - 0 միավոր
7-րդ հարց
1-ին տարբերակ - 0 միավոր
2-րդ տարբերակ - 2 միավոր
3-րդ տարբերակ - 1 միավոր
0-5 միավոր
Ձեր տվյալները վատ են պաշտպանված Անհրաժեշտ է միջոցներ ձեռնարկել
Ընտրեք բարդ գաղտնաբառեր, հաճախ փոխեք դրանք ու տարբեր հարթակներում
օգտագործեք տարբեր գաղտնաբառեր Օգտագործեք երկփուլանի վավերացում
բոլոր այն հարթակներում, որոնք ունեն այդ հնարավորությունը
6-10 միավոր
Ձեր
տվյալների
պաշտպանվածությունը
պաշտպանությանն
ուղղված
որոշակի
միջին
մակարդակի
միջոցառումներ
է:
Տվյալների
իրականացնում
եք,
սակայն բավականաչափ բծախնդիր չեք տվյալները պաշտպանելու հարցում:
Անհրաժեշտ է մի փոքր ավելացնել տվյալների պաշտպանությունը. ընտրեք բարդ
գաղտնաբառեր, հաճախ փոխեք դրանք ու տարբեր հարթակներում օգտագործեք
տարբեր գաղտնաբառեր Օգտագործեք երկփուլանի վավերացում բոլոր այն
հարթակներում, որոնք ունեն այդ հնարավորությունը
11-14 միավոր
Ձեր տվյալները լավ են պաշտպանված Շարունակեք պահպանել անվտանգության
նման բարձր մակարդակ
ՀՀ արդարադատության նախարարության անձնական տվյալների
պաշտպանության գործակալություն
ՀՀ, ք. Երեւան. 0078, Հալաբյան 41
Հեռ. 010 594 192/195
40
​îå³ù³Ý³ÏÁ
ª300
îå³·ñáõ
ÃÛ
áõ
ÝÁ
ª
É
³½»ñ³Û
ÇÝÃí³Û
ÇÝ,
ýáñÙ³ï A4
§
Իրավականկրթ թյ
անևվերականգնողական
ծրագրերիիրականացմանկենտրոն¦äà²Î
375008,
ù.
ºñ¨³Ý,
Ø.
Êáñ»Ý³óի162³
Ñ»é³Ëáë574406,
ý³ùë574453
¿
É
.
Ñ³ëó»ª
i
nf
o@l
a
wi
ns
t
i
t
ut
e
.
a
m

